Державний нафтопереробний завод у Дрогобичі (1919–1939)
Ключові слова:
нафтопереробний завод, Галичина, міжвоєнна Польща, економіка, Дрогобич, бориславське родовищеАнотація
Досліджено значення державного нафтопереробного заводу «Польмін» у Дрогобичі для економіки міжвоєнної Польщі. Визначено стан підприємства, який воно мало на час перейняття польською владою. Проаналізовано управління нафтопереробним заводом, його підпорядкування, фінанси, участь державних органів у розбудові підприємства. Виокремлено бачення ролі «Польміну» в різних груп підприємців, які в Галичині займалися нафтовою справою. З’ясовано, що більшість фірм, заснованих на польські капітали пропонували, щоб це підприємство залишалося знаряддям урядової нафтової політики й менше уваги звертати на його прибутковість, водночас уряд намагався розбудовувати державний нафтопереробний завод як комерційне підприємство. Простежено взаємовідносини «Польміну» з іноземними нафтовими фірмами, які тоді домінували в Галичині. Констатовано, що державний завод брав активну участь у монопольних об’єднаннях великих нафтопереробних підприємств, що часто підривало його самостійність й знижувало прибутковість.Проаналізовано шляхи постачання нафти-сирцю до державного заводу. Зазначено, що здебільша підприємство переробляло сировину малих нафтовидобувних підприємств («чистих виробників»), власниками яких були місцеві промисловці. Простежено відносини «Польміну» з ними. Зауважено малоуспішні спроби державного заводу самостійно видобувати нафту-сирець. Проаналізовано динаміку участі «Польміну» в торгівлі нафтопродуктами на польському й закордонних ринках. З’ясовано, що це підприємство продовжувало залишатися найбільшим нафтопереробним заводом міжвоєнної Польщі. Зазначено, що, попри намагання уряду управляти «Польміном» подібно до комерційних підприємств, він надалі використовував завод як засіб державного управління всією нафтовою промисловістю Галичини. Виснувано, що в такий спосіб польська влада не давала змоги іноземцям повністю захопити галузь – дала можливість місцевим промисловцям займатися нафтовою справою.
Посилання
Братичак, М., Коссович, Л., Пенський, Я. (2004). Нафтопереробна та нафтохімічна промисловість. В О. Калашникова, Р. Рейхерт (ред.), Нафта і газ Прикарпаття. Нариси історії. Краків; Київ: Наукова думка, 361–398.
ДАЛО: Державний архів Львівської області, ф. 1, оп. 18, спр. 1230.
Літовченко, В. П., Зеленський, М. І., Хонігсман, Я. С. (1972). Дрогобицький ордена Трудового Червоного Прапора нафтопереробний завод. Львів: Каменяр.
ЦДІАЛУ-1: Центральний державний історичний архів України, м. Львів (ЦДІАЛ України), ф. 207, оп. 1, спр. 73.
ЦДІАЛУ-2: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 101.
ЦДІАЛУ-3: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 103.
ЦДІАЛУ-4: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 112.
ЦДІАЛУ-5: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 117.
ЦДІАЛУ-6: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 480.
ЦДІАЛУ-7: ЦДІАЛ України, ф. 207, оп. 1, спр. 1302.
ЦДІАЛУ-8: ЦДІАЛ України, ф. 219, оп. 1, спр. 220.
ЦДІАЛУ-9: ЦДІАЛ України, ф. 219, оп. 1, спр. 230.
ЦДІАЛУ-10: ЦДІАЛ України, ф. 219, оп. 1, спр. 233.
ЦДІАЛУ-11: ЦДІАЛ України, ф. 219, оп. 1, спр. 234.
ЦДІАЛУ-12: ЦДІАЛ України, ф. 219, оп. 1, спр. 235.
ЦДІАЛУ-13: ЦДІАЛ України, ф. 224, оп. 1, спр. 159.
ЦДІАЛУ-14: ЦДІАЛ України, ф. 284, оп. 1, спр. 18.
ЦДІАЛУ-15: ЦДІАЛ України, ф. 532, оп. 1, спр. 1.
ЦДІАЛУ-16: ЦДІАЛ України, ф. 532, оп. 1, спр. 166.
ЦДІАЛУ-17: ЦДІАЛ України, ф. 532, оп. 1, спр. 223.
Analiza dochodowości przedsiębiorstw górniczo-hutniczych. (1925). Przemysł i handel, 1645–1648.
AAN: Archiwum Akt Nowych w Warszawie, zesp. 10, sygn. 31.
Bartoszewicz, S. (1921). Rezultaty pierwszego posiedzenia Państwowej Rady Naftowej. Przemysł i handel, 31, 409–411.
Bartoszewicz, S. (1934a). Wspomnienia z przemysłu naftowego (1921–1930). Przemysł naftowy, 14, 375–380.
Bartoszewicz, S. (1934b). Wspomnienia z przemysłu naftowego (1921–1930). Przemysł naftowy, 15, 408–411.
Brzozowski, K. (1931). Rewindykacja praw do «Polminu». Nafta, 4, 89.
Dunka de Sajo, W. (1930). Import ropy zagranicznej. Nafta, 7, 177–185.
Kachlik, K. (1994). Rafinerie nafty w Polsce. W R. Wolwowicz (red.), Historia polskiego przemysłu naftowego, 1. Brzozów; Kraków, 407–467.
Kaleta, E. (1933). Upomniana i niedoceniona zasługa śp. Ministra Boernera. Nafta, 4, 65–66.
Komunikat. (1928). Nafta, 2, 23–25.
Kronika bieżąca. (1929a). Przemysł naftowy, 2, 36–37.
Kronika bieżąca. (1929b). Przemysł naftowy, 8, 218–219.
Kronika naftowa. (1922). Przemysł i handel, 7, 88.
Kronika naftowa. (1923). Przemysł i handel, 8, 107–109.
Kronika naftowa. (1924). Przemysł i handel, 4, 80.
Łępicki, M. (1924). Państwowe przedsiębiorstwa przemysłowe w preliminarzach budżetowych na rok 1923 i 1924. Przemysł i handel, 16, 438–450.
Memorjał do Pana Ministra Przemysłu i Handlu, przedłożony przez Delegację Z.P.P.N. dn. 30. I. 1931 r. (1931). Nafta, 1, 10–15.
Nycz, K. (1995). Powstanie i rozwój przemysłu gazu ziemnego (1912–1939). W R. Wolwowicz (red.), Historia polskiego przemysłu naftowego, 2. Brzozów; Kraków, 9–55.
O wyraźny kierunek państwowej polityki naftowej. (1933). Nafta, 4, 57–61.
Ostrzycki, J. (1923). Państwowy rafineryjny przemysł naftowy w r. 1922-im. Przemysł i handel, 18–19, 237–238.
Podatek od udziałów bruttowych. (1925). Nafta, 12, 186–188.
«Polmin». Państwowa fabryka olejów mineralnych w Drohobyczu. (1927). Warszawa: Pomorska Drukarnia Rolnicza S. A. w Toruniu.
Przemówienie prezesa Władysława Długosza przy otwarciu dorocznego Walnego Zgromadzenia Krajowego Towarzystwa Naftowego w dniu 5 kwietnia 1929 r. (1930). Przemysł naftowy, 7, 149–151.
Przemysł naftowy. (1929). Przemysł i handel, 10, 422.
Rozporządzenie Ministra Skarbu w przedmiocie przydziału ropy bruttowej i ustalenia cen maksymalnych. (1920). Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, 70, 1259–1260.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 1920 r. w przedmiocie zmiany przepisów o zajęciu ropy (oleju skalnego), obowiązujących na obszarze b. zaboru austrjackiego. (1920). Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, 70, 1247.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1923 r. w przedmiocie zniesienia sekwestru ropy i przetworów naftowych. (1923). Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, 13, 143–144.
Sprawa posłów Wierzbickiego i Szydłowskiego. (1923). Nafta, 8, 118.
Sprawozdanie z czynności w roku 1925. (1926). Nafta, 5, 66–68.
Sprawozdanie z czynności w 1926 r. (1927). Nafta, 3, 34–38.
Sprawozdanie z czynności Z. P. P. N. za rok 1928. (1929). Nafta, 5, 78–80.
Sprawozdanie z działalności Spółdz. Związku Polskich Przemysłowców Naftowych za rok administr. 1929. (1930). Nafta, 4, 117–120.
St. (1923). Czyści producenty ropy. Nafta, 9, 136–137.
Strzetelski, J. (1934). Przełomowy rok w przemyśle naftowym. Nafta, 4–6, 62–66.
Sulimirski, W. (1924). Refleksje. Nafta, 9, 125–128.
Sulimirski, W. T. (1926). Ku rozwadze. Nafta, 11, 161–164.
Sulimirski, W. (1927). Ku rozwadze! Przemysł naftowy, 1, 2–3.
Szaynok, W. (1922). «Drohobycz – Państw. Zaklady Naftowe Spółka Akcyjna». Nafta, 1, 5–10.
Szaynok, W. (1923). Wymowne cyfry. Nafta, 6, 84–87.
Szaynok, W. (1925a). «Chorzów» – «Polmin». Nafta, 12, 181–182.
Szaynok, W. (1925b). Ceny ropy i produktow naftowych w Polsce w latach 1921–1924. Nafta, 2, 19–22.
Szaynok, W. (1925c). Kartel ropny. Nafta, 4, 49–50.
Szaynok, W. (1925d). Zakup ropy naftowej przez Polmin. Nafta, 6, 82–83.
Szaynok, W. (1925e). Zmiana polskiej ustawy naftowej. Nafta, 5, 65–67.
Szaynok, W. (1926). Zamknięcie rachunkowe «Państwowych Zakładów Naftowych» i «Państwowego Gazociągu» w Jaśle. Nafta, 5, 68–72.
Szaynok, W. (1927). Nastroje kartelowe. Nafta, 1, 5–7.
Szczepanowski, S. (1923a). Jeszcze «Zatarg Naftowy». Odpowiedź na listy posła A. Wierzbickiego. Nafta, 6, 87–90.
Szczepanowski, S. (1923b). Skarbowy elaborat winowajców. Nafta, 2, 17–20.
Szczepanowski, S. (1923c). Zmiany stanu posiadania w przemysle naftowym. Nafta, 9, 129–131.
Szczepanowski, S. (1925). Czem zastąpić kartel naftowy. Nafta, 7, 97–101.
Szlemiński, J. (1929). Rząd i Polmin. Nafta, 12, 162–171.
Szlemiński, J. (1930). Zadania i rola «Polminu» w dziedzinie wiertnictwa. Nafta, 2, 37–41.
Szlemiński, J. (1931a). Kwestja odbioru ropy bruttowej. Nafta, 7, 169–174.
Szlemiński, J. (1931b). Znamienne rzeczywistości w polskim przemyśle naftowym. Nafta, 5–6, 137–144.
Szlemiński, J. (1936). Problem niezależności gospodarczej. Nafta, 3, 77–80.
Świętochowski, S. (1924). Państwowe przedsiębiorstwa górniczo-hutnicze. Przemysł i handel, 8, 198–203.
Świętochowski, S. (1925a). Uwagi na dobie o państwowych przedsiębiorstwach górniczo-hutniczych. Przemysł i handel, 7, 164–172.
Świętochowski, S. (1925b). Uwagi na dobie o państwowych przedsiębiorstwach górniczo-hutniczych. Przemysł i handel, 8, 196–206.
Świętochowski, S. (1926). Jeszcze w sprawie państwowych przedsiębiorstw górniczo-hutniczych. Przemysł i handel, 9, 280–287.
Ustawa z dnia 1 maja 1923 r. w przedmiocie zakupu ropy bruttowej dla Państwowej Fabryki Olejów Mineralnych w Drohobyczu. (1923). Dziennik ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, 55, 604–605.
Walne Zgromadzenie Związku Polskich Przemysłowców naftowych. (1923). Nafta, 3, 40–42.
Wiadomości bieżące. (1923). Nafta, 2, 26–30.
Wiadomości bieżące. (1925). Nafta, 3, 41.
Wiadomości bieżące. (1927a). Przemysł naftowy, 5, 128–130.
Wiadomości bieżące. (1927b). Przemysł naftowy, 15, 424.
Wiadomości bieżące. (1929). Nafta, 10–11, 147–153.
Wiadomości bieżące. (1938a). Przemysł naftowy, 8, 212–213.
Wiadomości bieżące. (1938b). Przemysł naftowy, 11, 301–304.
Wiadomości bieżące. (1939a). Przemysł naftowy, 1, 31–32.
Wiadomości bieżące. (1939b). Przemysł naftowy, 9, 266–267.
Wojciechowski, B. (1928). O jeden cent amerykański. Nafta, 4, 62–64.
Wojciechowski, B. (1929a). O samodzielną politykę naftową. Nafta, 2–3, 29–36.
Wojciechowski, B. (1929b). Ożywić przemysł naftowy. Nafta, 4, 57–59.
Wygard, I. (1929). Działalność prof. Pilata od r. 1919. Przemysł naftowy, 23, 513–516.
Z Komisji Kodyfikacyjnej Państwowej Rady Naftowej. (1921). Przegląd naftowy, 15, 289–291.
Z Krajowego Towarzystwa Naftowego. (1921). Przegląd naftowy, 4, 66–67.
Z naszego «Związku». (1928). Nafta, 11–12, 139–140.
Z obrad Polskich Przemysłowców Naftowych. (1930). Nafta, 7, 189–195.
Z przemysłu naftowego. (1919). Czasopismo górniczo-hutnicze, 11, 258–259.
Związek P.P.N. u Ministra Kwiatkowskiego. (1928). Nafta, 2, 20–23.
##submission.downloads##
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія
Авторське право (c) 2024 Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
